ADUR LARREAREN BISITALDIA

Gaur goizean, ikastetxean Adur Larrearen bisitaldia izango dugu. Aurreko ikasturtean ere gure artean izan genuen eta ikasleek oso esperientzia ona izan zuten.

DBH ko 3.mailakoek izango dute Adur ezagutzeko aukera eta bertan, SMSak euskaraz nola idazten diren azalduko die. Hitzaldiaren ondoren, ikasleek lehiaketa batean parte hartzeko aukera izango dute.

Baina nor da Adur Larrea? Berari buruz gehiago jakin nahi baduzue sakatu HEMEN

INAUTERIAK EUSKAL HERRIAN

Inauteriak badatoz eta dagoeneko somatzen da giroa, mozorro usaina... baina ba al dakizu zein den hauen jatorria?

Inauteriak Euskal Herrian neguko janari erreserbak Aste Santuaren aurreko baraua baino lehen jateko (bereziki haragia eta arrautzak) beharrari lotuta daude. Iñauteri, Inauteri, Aratuzte... izan da deitua Inauteria. Zanpantzar ere esan izan zaio.Inauteriek abendutik martxoa arte egiten diren festa ugari hartzen dituzte. Hausterre egunean (Miercoles de Ceniza) izaten dute amaiera, eta hurrengo egunean hasten da ofizialki baraua. Hainbat lekutan hurrengo larunbata ere erabiltzen da inauterietarako, adibidez Algorta eta Altsasun, eta igandea erabiltzen da Bilboko Santutxu auzoan. Zubieta eta Iturenen urtarrileko azkeneko igandearen osteko lehen astelehen eta asteartean izaten dira (Astelehenean Zubietatik Iturenera eta asteartean alderantziz).

Jatorria

Inauteri, ihauteri eta iyote bezalako ahotsak gehiagotan erabiltzen dira. Inauteri hitzak "inausi" aditzarekin harremana omen dauka, arbolak inauteko garaiarekin, alegia. Euskal Herrian zaratarekin ere Lurra esnatzeko deia zegoela uste da eta horregatik ereite jai batekin harremana du da askotan. Honen adibideak ikusi ahal dira Sakanako inauterietan (Olaztin simaurra botatzen da gurdi batetik, Altsasuko momorrotxoek goldea erabiltzen dute lurra esnatzeko) eta Ituren eta Zubietako joaldunekin (zanpantzarrak), non zarata erritmikoan duen garrantzia. Hainbat herritan, batez ere Araban Porretero izeneko pertsonaia epaitu egiten da, kasu batzuetan putreek jan dezaten eta beste batzuetan errekara botatzen da.

Euskal inauterietako pertsonaiak

Jaiak

Euskal Herrian, esan bezala, Inauteriek tradizio luzea zuten. Hala ere Hego Euskal Herrian Francoren diktaduran zehar jai hauek debekatu eta asko galzorian egon ziren. Nafarroan gehienek jarraipena izan zuten garai hartan Udaberri jai moduan. Gipuzkoan Tolosakoek ere jarraipena izan zuten eta oraindik ere garrantzi berezia dute; inauteri erabat hiritarrak dira. Inauterietako garai arruntaz gain Ituren eta Zubietako inauteriak diren egun beretsuetan (Otsailaren 2a, Kandelaria) inude eta artzainen konpartsa ateratzen da Donostian. Antzuolan mantendu da sorgin dantza izeneko dantza, non mutilak neskaz mozorrotzen diren. Zuberoan Maskaradak izaten dira garai honetan. Maskarada bi ataletan banatuta dago, beltza eta gorria. Bigarrena guztiz ordenatua da eta dantzari finek hartzen dute parte. Lehenengoa zikina eta baldarra da.

• Inauterien inguruan gehiago jakiteko sakatu HEMEN
• Inauterietako diana: bideoa ikusi eta entzuteko sakatu HEMEN
• Tolosako inauteriak (igandeko diana): bideoa ikusteko sakatu HEMEN
• Preshkuarena (Tolosako inauteriak): entzun eta bideoa ikusteko sakatu HEMEN
• Tolosako kaldereroak: kanta entzun eta bideoa ikusteko sakatu HEMEN

Inauterietan zertaz mozorrotu zaren jakin nahiko genuke, ezer berezirik egin duzun, nola pasa duzun.... Bota zure erantzuna, zure asmoa, nahi duzuna, eskertuko dizugu eta.

Gaur, ostiral mehe, izan dira ikastetxera mozorroturik etorri diren ikasleak; hona hemen horietako batzuk.

AGATE DEUNA edo SANTA AGEDA

Euskal Herriko hainbat txokotan ohitura errotua da Santa Ageda egunez (otsailaren 5ean) edo bezperan kopla kantari eskean irtetea.

Hirietan zein nekazal guneetan itxura arrunt ezberdina du usadioak; jaiaren muina berdintsua da, ordea, toki guztietan.

Makila luzeak esku artean, iraganetik jasotako kopla zaharrak ezpainetan eta eskean jarduteko hitz dotoreak airean... Santa Ageda bezpera.
 Bizkaiako, Gipuzkoako, Lapurdiko eta Nafarroako nekazal giro euskaldunetan, ohitura zaharra da etxez etxe kantari ibiltzea. Eta oso errotuta dago kantatu ostean eskean egitea ere. Dirua eskatzen da batzuetan, edo eta barrena asetzeko janaria eta edaria beste askotan.
Euskalduntasuna baserri girotik haratago eramateko irrikak hirigune urbano eta modernoetara ere eraman du azken urteotan usadio hori. Kasu guztietan xumea da, hala ere, jaiaren izaera. Kopla zaharrak kantatzen dituen abesbatza —lurraren kontra darabiltza kolpeka makila handiak —, bertsoak inprobisatzen dituen bertsolaria eta musikari bat edo bi. Besterik ez da behar Santa Ageda bezperako legea konplitzeko.

Kopla kantari

«Santa Ageda bezpera degu Euskal Herriko eguna, etxe guztiak kantuz pozteko aukeratua duguna...». Toki bakoitzeko aldaerak aldaera kopla horrexekin bertaratzen dira aterik ate Santa eskean ari direnak.

Etnologoen arabera nekazari giroko negu gordinetan sorturiko ospakizuna da Santa Ageda bezperakoa, eta zenbaitzuk inauteriekin lotzen du- te. Makila handien hotsak zein Santa Agedaren ohorez egiten diren eta egin izan ohi diren hainbat ospakizunek, mundu ikuskera berezkoaren aztarnak gordetzen dituztela diote.

Etnologo batzuek gogora ekarri dutenez, esaterako, garai batean halako egunez Nafarroako hainbat tokitan tximiniak garbitu ohi zituzten. Nafarroako beste zenbait udalerritan, berriz, ohikoa zen zenbait herritarrek —emakume zein gizonezkoek— elizako kanpaiak jotzea.

Martiri sufritua

Hala ere, itxura batean nekez argi daiteke zergatik den Santa Ageda —«Agate deuna» hainbat koplatan— hain garrantzitsua Euskal Herrian. Izan ere, urruti jaio zen: Sizilian, 230. urtean. Kondairaren arabera kristau sutsua izaki, nahiago izan zuen martiri bihurtu, gizon fedegabe baten ezkontza proposamenari baiezkoa ematea baino. Diotenez, sufrimenduz beteriko amaiera izan zuen, bularrak moztu baitzizkioten.
Kantatzen diren kopletan haren azken arnasaren atariko torturak gordin-gordin kontatzen dira. «Lendabizi azotatu ta kendu zizkaten bularrak...», «Istanpatian estalizion gorputz guztia odolak»... Ohikoak izaten dira horrelako koplak, bai eta santuarekin zerikusirik izan gabe, herriko gorabeheren berri ematen dutenak zein eskea egitera mugatzen direnak ere.

Etnologo zenbaitzuk diotenez, koplak kantatzetik haratagokoak izan dira Euskal Herrian Santa Agedaren inguruan sortu diren hainbat sinesmen. Hala, garai batean nekazari girotan Agate Deuna mundura umeak ekarri berri zituzten emakumeen zaindaria izaten zela diote, eta ume jaio berriari esnerik eman ezin zioten amek santa horri eskatzen ziotela laguntza.

Garai bateko gizartearen ondare ia desagertua dira kontu horiek.

Etnologoen aztergaia. Koplak kalean daude oraindik ere, ordea, bizirik.
(http://www.ikasbil.net/jetspeed/portal/media-type/html/language/eu/country/null/user/anon/page/materialdidacticodetalle?gid=27254) Moldatua

Zorion, etxe hontako denoi!

1 Zorion etxe hontako denoi! Oles egitera gatoz, aterik ate ohitura zaharra aurten berritzeko asmoz. Ez gaude oso aberats diruz, ezta ere oinetakoz. Baina eztarriz sano gabiltza, ta kanta nahi degu gogoz. 3 Siziliako uharte ederrak emana digu lorea. Han jaio baitzan gure Ageda, zorioneko gaztea. Txikitatikan gogoz hartu zun Jesukristoren legea. Maitasun honek ekarri zion bihotzeko poz betea. 5 Agedak bere maite bakarra Jesus aukeratu zuan. Horregatikan beste maiterik ez zan harentzat munduan. Kintzianoren eske guztiak arrez baztertu zituan. Baina agintarik gaizto harek kristautzat salatu zuan. 7 Amorru biziz oinutsik jarri dute Ageda zintzoa, txingar gorien gainean gero ibilarazi gaixoa. Ondoren, bular bat ebakita, uzten dute urratua. Baina Jainkuak bihurtu zion gau hartan bular mindua. 9 Mendi tontorrak elurrez zuri, atai aldean laiotza. Etxe hontako nagusi jaunak, urrezkoa du bihotza. Santa Agedak kendu digu gaur eskean hasteko lotsa, dirurik ez bada, berdin zaigu gizendutako bildotsa.

2 Santa Ageda bezpera degu Euskal Herriko eguna, etxe guztiak kantuz pozteko aukeratu deguna. Santa maitea gaur hartu degu gure bideko laguna. Haren laguntzaz bete gentzake egun hontako jarduna. 4 Edertasunez jaunak apaindu zuan Ageda gaztetan. Haren begiak izar bi ziran, aurpegi gozo haretan. Gizon gaiztoen grina zitalak esna zitzakeen benetan. Laster izutu zen Kintziano Agedaren ederretan. 6 Emakume gaizto baten mende, sartu zuten giltzapean, Agedaren bihotz garbi hura zikin ote zezakean. Alperrik baina ahalegindu zen andre lizuna lanean. Honek esanak ez ziran sartu Agedaren bihotzean. 8 Alperrik gizon gaiztoak zuten oinazez erdi hilik utzi. Jesukristoren maitasun hartan ez zuna inola etsi. Otoi gozotan gogoa isuriz mundu hontatik ihesi, zeruetako zori ederra betiko zun irabazi. 10 Zelai erdian loreak argi, larros, krabelin ta lili. Etxe hontako etxekoandreak Ama Birjina dirudi. Etxe hontako urdaiazpiko asko, kakotik zintzilik, ta lukainka gorriak ugari poltsa betetzeko guri.

Aintzaldun daigun Agate Deuna

1 Aintzaldun daigun Agate Deuna bihar da ba Deun Agate etxe honetan zorion hutsa betiko euko al dabe. 2 Santa Ageda bezpera dugu Euskal Herriko eguna etxe guztiak kantuz pozteko aukeratua duguna. 3 Urnietatik etorri gara taldean neska-mutilak Santa Ageda omenez hartuta soinuaz eta makilaz. Bat, bi, hiru... Eup!!

GABONETAKO IDAZLAN LEHIAKETAN SARITUTAKO LANAK

ZORIONIK BEROENAK IRABAZLEEI!!! Animo eta jarraitu idazten!!!
Aurten saritutako lanak ikusi, irakurri nahiz zure komentaketak egiteko sakatu izenburuaren gainean.

OLENTZEROREKIN 2011

DBH 1-2

• 1go saria: GABON HAUTSAK (Maider Iriberri / DBH 2B)
• 2. saria: OLENTZEROREN LEHEN OPARI BANAKETA (Andoni Rekondo / DBH 1)

DBH 3-4

• 1go saria: MISTERIOAREN AIREAN (Idoia Gorroño / DBH 4A)

SAN SEBASTIAN EGUNA danbor hotsen artean!!!

Donostiarrek eta azpeitiarrek  gehien sentitzen duten eguna da. Hiriak 24 orduz eraldatzen dira, Sarriegi maisuaren musikapean danborrek eta upelek arrada egiten dutenean, bi hiri hauen historia jai-giroan eta modu koloretsuan gogoratzean. Donostian Konstituzio Plazan bandera igotzea eta jaistea dira donostiarrentzat une zirraragarrienetako bi. Merezi du hiriko kaleetan danborradetako bati jarraitzeak.

Donostiako Danborradaren Historia

Ez dakigu zehatz-mehatz noiz eta nola hasi zen Danborrada. Donostian zeunden hiru iturrietan euren txandaren zain zeuden bitartean, zerbitzariek eta euren laguntzaileek, langileek eta soldaduek sortzen zuten arradari egozten diote zenbaitek. Hala ere, hainbat daturen arabera 1836. urtean sortu zen Donostiako inauterietako konpartsa moduan, eta orduz geroztik tradizio gisa hartu zuten patroia ospatzea Donostiako kaleetan barrena ibiliz. Garai hartan Santesteban maisuaren zortziko martxa jotzen zuten, 1860. urtean Raimundo Sarriegik San Sebastian Martxa idatzi zuen arte.

Danborradako lehen partaideak egunsentian irteten ziren La Fraternal elkartetik eta kaleetan barrena ibitzen ziren goizeko 8ak arte. Ordu horretan Iñigo eta Narrika kaleen artean gelditzen ziren sokamuturra ikusteko.

La Fraternalen lekua Union Artesana Elkarteak hartu zuen. Ondoren, Euskal-Billeraren danborrada sortu zen eta beranduago danborrada gehiago antolatu zituzten Donostiako auzoetan.

Hasieran, partaideak mozorrotu egiten ziren arren, beranduago uniformeak janzten hasi ziren. Erabilitako lehen uniformeak Independentzia Gerran parte hartu zuten Gipuzkoako batailoienak kopiatzen zituzten, eta frantses estiloko jantzi militarrak ziren. Danborradan parte hartzen zutenen kopurua handitu zen neurrian, konpainia berriak bestelako uniformeekin hasi ziren jotzen.

Azken urteetan, hainbeste konpainia berri daudenez, uniformeak beste armada eta garaiak kontuan hartuta aukeratzen hasi behar izan dute. Dena den, kopiatzeko leialtasuna mantentzen da eta jantziak egiteko erabilitako materialen kalitatea hobetu da. Era berean, azpimarratu behar da sukaldariaren jantzi tradizionala ere erabiltzen dela.

Haur-danborradari dagokionean, Euskal Billerak (Mauricio Etxaniz) bultzatuta, 1927ko urtarrilaren 20an irten zen Donostiako kaleetan barrena haurrez osatutako lehen danborrada. Lortutako arrakastaren ondorioz ondorengo urteetan desfilatzen jarraitu zuen, antolakuntza-arazoen ondorioz 1960. urtean hiriko hainbat ikastetxetako haurren parte-hartzearen bitartez indartu behar izan zuten arte. 1961. urtean, Kultur eta Turismo Ekintzetxearen eskutik, 9 ikastetxek Euskal Bileraren Haur Danborradaren lekukoa hartu zuten, eta elkartearekin batera gaur egun ezagutzen dugun Haur Danborradaren lehen desfilea egin zuten: Igeldoko Zalditxoak, Euskal Billera, Marianistak, Bihotz Sakratua – Mundaiz, La Salle, San Ignazio Ikastetxea – Jesuitak, Eskola Frantsesak, Okendo Almirantearen eta Victoria Erregina Babes Etxearen ikastetxeak eta Real Sociedad Hípica.

Azpeitiko danborrada

Donostiako haur danborrada

Gaur egun 52 konpainia inguruk hartzen dute parte urtero urtarrilaren 20an hiriguneko kaleetan barrena egiten den desfilean.

Donostia iluntzean

San Sebastian martxaren doinuak Raimundo Sarriegik konposatu zituen. Hona hemen doinu horiek entzuteko aukera:

• Diana
• Iriyarena
• San Sebastian Martxa
• Polka
• Retreta
• Tatiago

http://www.donostiakultura.com/index.php?option=com_flexicontent&view=items&cid=48&id=1082&Itemid=233&lang=eu

BAI EUSKARARI!

Kaixo lagunok! Zer moduz zabiltzate? Barkatu, ahaztu egin zait aurkeztea: Euskara naiz. Zuen proposamenak jasotzea gustatuko litzaidake.Baina, zeren ingurukoak?

Niri gustatuko litzaidake zuen ikastetxean nire hitzak gehiagotan entzutea, beraz, proposamenen bat izango bazenute, ondoren agertzen den ERANTZUN atalean sakatu eta bertan idatz dezakezue.

MILA ESKER ZUEN LAGUNTZARENGATIK!

SANTO TOMAS PERIYA, TXOIXUA TA OGIYA

San Tomas jaia Euskal Herriko hiri eta herri askotan abenduaren 21ean —San Tomas egunez— egiten den baserritarren feria eta jaia da. Donostian ospatzen da bereziki, baina Bilbon, Lekeition, Zaldibar, Azpeitia eta beste herri batzuetan ere bai. Historian baserri-feria eguna bazen ere, egun euskal baserriaren kultura jai bat bihurtu da, non baserriko produktuak erakutsi eta salgai jartzen diren kalean bertan jarritako salmenta-postuetan.

Baserri-produktuen lehiaketak ere izaten dira. Ohikoa da, San Tomas jaian, txistorra eta taloa dastatzea, sagardoarekin batera. Halaber, asko dira, hiritarrak barne, baserritar-arroparekin jantzita (haurrak eta gazteak bereziki) jaia ospatzen dutenak.

Historia

Feriak XIX. mendean du jatorria. Baserritar asko maizter bizi ziren euren baserrietan eta aldiro errenta ordaindu behar zioten nagusi edo jauntxoari. Errenta ordaintzeko eguna San Martin (azaroaren 11) izaten zen, baina azkenean San Tomas eguneraino luzatzen zen epea. Egun horretan baserritarrak hirira jaisten ziren errenta ordaintzeko eta bide batez, bere produktuak (barazkiak, kapoiak, oilaskoak, ...) saldu eta beste batzuk erosten zituzten. Nagusiak, normalean, ez zituen lurrak lantzen, eta hirian bizi izaten zen. Baserritar asko eta asko Donostiara etortzen ziren egun seinalatu hartan, alokairua ordaintzeko diruarekin eta kapoi pare batekin. Ordainetan, bazkari bat ematen zitzaien, eta ia beti bakailaoa zen jakietako bat.Baserritarrek hiriburuan zeudela aprobetxatuta, herrietako denda xumeetan aurkitzen ez zituzten artikuluak erosten zituzten eta, bidenabar, baserriko produkturik onenak saldu. Urteak joan urteak etorri, feria antolatu beharra zegoela ikusi zen, eta hala sortu zen Santo Tomasetakoa, Donostiako Konstituzio plazan egiten dena.

Gipuzkoako udalerrietan garraiobideak hobetu zirenean eta baserri guztietaraino pistak egin, feria ez zen gehiago beharrezko izan. Baina baserritarrak, ordurako baserriaren lur gehienen jabe eginak, tradizio zaharrari heldu zion eta jarraitu zuen Donostiara etortzen Santo Tomasetan. Eta, hala, feriak bizirik iraun du, gaur arte.

Baserritar jantziaren inguruko informazioa nahi izanez gero, sakatu:

      Audioa entzun nahi baduzu sakatu HEMEN.

      Testu informazioa irakurri nahi baduzu sakatu HEMEN.

Egun ederra igaro dezazuela!!